به گزارش خبرنگار مهر، حجت الاسلام والمسلمین احمد شریفی ظهر پنجشنبه در سخنرانی پیش از نماز جمعه قم با تبریک حلول ماه ربیعالاول اظهار کرد: ربیعالاول ماه حیات و زندگی و به تعبیر امام خمینی(ره) ماه آغاز شکلگیری نظم نوین اسلامی به دست پیامبر اکرم(ص) است و روز نخست این ماه نیز با هجرت پیامبر(ص) از مکه به مدینه، سرآغاز شکلگیری حکومت و جامعه نبوی به شمار میرود.
وی افزود: پیامبر اکرم(ص) در شرایطی رسالت خود را آغاز کرد که جامعه عصر بعثت گرفتار جهل، بیخردی، خشونت، غارتگری، بیبندوباری و انواع آسیبهای اخلاقی و اجتماعی بود و هدایت و سعادت در آن جامعه جایگاه شایستهای نداشت.
شریفی ادامه داد: جاهلیت تنها به معنای ناآگاهی و بیسوادی نبود بلکه بخش مهمی از آن به حاکمیت سفاهت و بیخردی بر مناسبات اجتماعی بازمیگشت و احساسات و هیجانات بر عقل و خرد غلبه داشت.
رئیس دانشگاه قم با اشاره به دشواریهای مسیر رسالت پیامبر اکرم(ص) بیان کرد: پیامبر خدا طی ۲۳ سال با وجود همه فشارها، آزارها و سختیها از مسیر خود عقبنشینی نکرد و توانست جامعهای گرفتار خشونت و غارتگری را به جامعهای اخلاقی، فضیلتمحور، اهل تواضع، ایثار و فداکاری تبدیل کند.
وی با طرح این پرسش که پیامبر اکرم(ص) چگونه توانست چنین تحول عمیقی را در جامعه ایجاد کند، گفت: نخستین اقدام پیامبر اصلاح باورها، بینشها و نگرشهای مردم بود زیرا اساس شکلگیری هر جامعه و تمدن انسانی بر باورها، ارزشها و اعتقادات آن جامعه استوار است.
شریفی تصریح کرد: پیامبر اکرم(ص) در دوران ۱۳ ساله حضور در مکه بخش عمده تلاش خود را بر اصلاح اعتقادات مردم متمرکز کرد و توحید، ایمان به خدا، نبوت، معاد، ایمان به غیب و باور به آموزههای الهی را در مرکز دعوت خود قرار داد.
وی ادامه داد: نتیجه این حرکت، تربیت انسانهایی بود که در مسیر دین از استقامت و پایداری برخوردار بودند و در برابر فشارها و سختیها عقبنشینی نمیکردند و برای حفظ ارزشهای الهی اهل مجاهدت و فداکاری بودند.
رئیس دانشگاه قم با بیان اینکه اصلاح فرد مقدمه اصلاح جامعه است، افزود: پیامبر اکرم(ص) ابتدا انسان را ساخت و سپس جامعه را بر پایه همین انسانهای مؤمن، مقاوم و مسئولیتپذیر سامان داد و از این طریق زمینه شکلگیری یک جامعه متفاوت با جامعه جاهلی را فراهم کرد.
وی خاطرنشان کرد: ایمان در نگاه پیامبر(ص) صرفاً یک باور ذهنی و فردی نبود بلکه باید در عرصه اجتماعی نیز ظهور پیدا میکرد و باور به خدا و آخرت در رفتار انسان با خانواده، همسایه، جامعه و سایر مردم اثر میگذاشت.
پیامبر اکرم توحید را به عرصه اجتماع امتداد داد
شریفی گفت: یکی از ویژگیهای مهم الگوی نبوی این بود که توحید را از سطح اعتقاد فردی به عرصههای مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و مدیریتی امتداد داد و جامعه را بر اساس ارزشهای الهی سازماندهی کرد.
وی افزود: انسانی که حقیقتاً به خدا و روز قیامت ایمان دارد نمیتواند نسبت به حقوق دیگران بیتفاوت باشد و ایمان واقعی باید در اخلاق اجتماعی، رعایت حقوق مردم، قانونمداری و پرهیز از آسیب رساندن به دیگران خود را نشان دهد.
رئیس دانشگاه قم ادامه داد: در همین چارچوب، آموزههای اجتماعی دین از قبیل امر به معروف و نهی از منکر، مسئولیتپذیری اجتماعی و دفاع از ارزشهای الهی در سیره اهل بیت(ع) نیز امتداد پیدا کرد و برای حفظ و نهادینه شدن این ارزشها هزینههای سنگینی پرداخت شد.
وی با اشاره به مرحله دوم حرکت پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: با هجرت به مدینه، مرحله جدیدی از مأموریت پیامبر آغاز شد و حضرت از فردسازی صرف عبور کرد و به جامعهسازی و شکلدهی به ساختارهای اجتماعی پرداخت.
پیامبر نظامهای اجتماعی را سامان داد
شریفی بیان کرد: مدیریت و حکمرانی جامعه بدون نظامهای اجتماعی امکان تحقق ندارد و نظام سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و حتی نظام مربوط به هنر و رسانه از جمله ساختارهایی هستند که برای اداره صحیح جامعه باید مورد توجه قرار گیرند.
وی افزود: یکی از اقدامات مهم پیامبر اکرم(ص) پس از هجرت، ایجاد ساختارهایی بود که بتواند جامعه نوپای اسلامی را از نظر مدیریتی و اجتماعی سامان دهد و مسجد در این الگو جایگاهی محوری پیدا کرد.
رئیس دانشگاه قم با اشاره به تأسیس مسجد قبا و مسجدالنبی(ص) گفت: مسجد در الگوی نبوی صرفاً محل عبادت نبود، بلکه به عنوان یکی از محورهای اصلی مدیریت و ساماندهی جامعه اسلامی مورد استفاده قرار گرفت و این مسئله میتواند در بازخوانی جایگاه مسجد در مدیریت اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: یکی دیگر از اقدامات اساسی پیامبر اکرم(ص) در مدینه، ایجاد پیوند میان مهاجران و انصار بود که با شکلگیری عقد اخوت، زمینه انسجام اجتماعی و شکلگیری امت اسلامی فراهم شد و فاصلههای مبتنی بر قبیله و طبقه اجتماعی کاهش یافت.
اقتصاد اسلامی در مدینه شکل گرفت
شریفی با اشاره به اقدامات اقتصادی پیامبر اکرم(ص) گفت: ساماندهی ساختار اقتصادی جامعه اسلامی نیز در مدینه دنبال شد و موضوعاتی همچون زکات، خمس، انفال و مقابله با اقتصاد ربوی در چارچوب نظام اقتصادی جامعه اسلامی مورد توجه قرار گرفت.
وی افزود: پیامبر اکرم(ص) برای ایجاد یک جامعه منسجم، تنها به مسائل اعتقادی و اخلاقی بسنده نکرد، بلکه ساختارهای اقتصادی و اجتماعی مورد نیاز جامعه جدید را نیز مورد توجه قرار داد.
رئیس دانشگاه قم با اشاره به پیمان مدینه اظهار کرد: این پیمان یکی از جلوههای مهم نظامسازی پیامبر اکرم(ص) بود که روابط گروههای مختلف ساکن مدینه را تنظیم میکرد و میتوان آن را از نمونههای مهم تنظیم مناسبات اجتماعی در جامعه نوین اسلامی دانست.
وی تصریح کرد: سیره پیامبر اکرم(ص) نشان میدهد که جامعهسازی نیازمند طراحی و ایجاد ساختارهایی است که بتوانند ارزشهای اعتقادی را در عرصه زندگی اجتماعی محقق کنند و بدون چنین ساختارهایی، تحقق اهداف یک جامعه دینی دشوار خواهد بود.
الگوی نبوی به تمدنسازی رسید
شریفی با تأکید بر اینکه حرکت پیامبر اکرم(ص) در مرحله جامعهسازی متوقف نشد، گفت: پس از شکلگیری جامعه اسلامی، زمینه برای حرکت به سوی تمدنسازی فراهم شد و در این مسیر، پیامبر(ص) افقهای بزرگتری را پیش روی مسلمانان قرار داد.
وی افزود: ایجاد امید و ترسیم آیندهای بزرگ برای امت اسلامی از دیگر ویژگیهای حرکت پیامبر اکرم(ص) بود و مسلمانان در ادامه مسیر دریافتند که مأموریت آنان محدود به یک جامعه کوچک نیست بلکه باید در جهت گسترش ارزشهای الهی و شکلگیری تمدن اسلامی حرکت کنند.
رئیس دانشگاه قم خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم الگوی نبوی را در یک چارچوب کلی تبیین کنیم، باید سه مرحله فردسازی، جامعهسازی و تمدنسازی را در کنار یکدیگر ببینیم و هیچکدام از این مراحل را نمیتوان از دیگری جدا کرد.
وی در پایان تأکید کرد: پیامبر اکرم(ص) با اصلاح انسانها آغاز کرد، با ایجاد ساختارهای اجتماعی جامعه اسلامی را سامان داد و سپس افق تمدنسازی را پیش روی امت قرار داد و همین الگو میتواند مبنایی برای فهم درست سیره نبوی و ضرورت حرکت از اصلاح فردی به اصلاح اجتماعی و نظامسازی باشد.
نظر شما